Trường, thầy, trò

ĐẶT VẤN ĐỀ Đối với mỗi học trò (Việt Nam), có lẽ hình ảnh quen thuộc nhất trong trí nhớ về trường học là hình ảnh thầy cô đứng trên bục giảng, cùng với phấn trắng, bảng đen, đang say sưa làm rõ một vấn đề nào đó. Hình ảnh này, đi kèm với giả định rằng ‘thầy cô chỉ nói, học trò chỉ chép’ đã được gắn mác là ‘giáo dục lấy giáo viên làm trung tâm’ (teacher-centered education). Hình thái giáo dục này đ…

ĐẶT VẤN ĐỀ Trong thời đại khoa học công nghệ, việc ứng dụng công nghệ vào học tập và giảng dạy không còn xa lạ với giáo viên và học sinh nữa. Tuy vậy, từ khi COVID-19 diễn ra, các giải pháp công nghệ như Zoom, Teams, Google Meet, v…v… không chỉ đóng vai trò bổ sung, hỗ trợ cho việc dạy và học nữa mà đã dần trở thành một thực tại mới của giáo dục và thay đổi cách giáo dục truyền thống (mà trường họ…

ĐẶT VẤN ĐỀ Như các bạn có thể quan sát, bên cạnh việc luyện Toán – Văn – Anh để phục vụ cho việc thi cử thì ở Việt Nam cũng đang dần phổ biến các khoá học về cảm xúc và hành vi. Trẻ em được dạy để ý thức hơn về cảm xúc của mình và kiểm soát chúng. Nghịch lý là, các vụ bạo lực học đường trong đó giáo viên là nạn nhân cũng ngày càng gia tăng [1]. Vậy đâu là lý do? VÌ ĐÂU MÀ GIÁO DỤC CẢM XÚC & HÀ…

ĐẶT VẤN ĐỀ Song hành với sự nở rộ của các lớp học kỹ năng trong những năm gần đây là sự mở rộng về nghĩa của khái niệm “giáo dục.” Giáo dục vốn là hoạt động khu biệt nơi trường học thì nay xuất hiện ở khắp mọi nơi, bất cứ khi nào, bao gồm bất cứ hoạt động học tập nào người tham gia có thể lĩnh hội được thêm kiến thức hay kỹ năng (ví dụ: các lớp học vẽ, học viết nhật ký cảm xúc, học thuyết trình, h…

Đặt vấn đề Trong những thập kỷ gần đây, hệ thống giáo dục không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn thế giới đã trải qua nhiều lần cải cách lớn nhỏ, từ chương trình học cho tới sách giáo khoa, hình thức thi/xét tuyển tốt nghiệp, phương thức giảng dạy, hình thức đánh giá kết quả học sinh và cho điểm trên lớp. “Cải cách” dường như đã trở thành từ khoá phổ thông bởi nó phủ sóng bản tin thời sự, các mặt báo, …

Tháng trước, giữa các đợt tranh luận như bão táp trên mạng xã hội về việc học trường chuyên hay không, về giới nhân học có cần lên tiếng trước các sự vụ liên quan đến cộng đồng dân tộc thiểu số hay không, thì mình vẫn đang ngụp lặn trong một bể chữ nghĩa và sau đó thì dành toàn bộ thời gian để… thở và …ngủ. Có người em nhắn tin bảo mình là chị lên tiếng đi chị ơi, đúng lĩnh vực chuyên môn của chị …

Trước giờ page thường đề cập tới các phẩm chất sư phạm (ví dụ như phẩm chất chính trị [1], phẩm chất phản tư [2]) chứ ít khi viết về các hình thái sư phạm , bởi lẽ các hình thái sư phạm có thể xuất hiện trong muôn hình vạn trạng chứ không bị giới hạn vào bất cứ dạng thức cứng nhắc nào. Tuy vậy, việc giới thiệu các hình thái sư phạm có lẽ cũng là cần thiết để mọi người có thể hình dung về cách thực…

ĐẶT VẤN ĐỀ Vài hôm trước mình được một người bạn hiện đang giảng dạy ở một trường Đại học kể về chuyện bạn nộp hồ sơ cho quỹ tài trợ nghiên cứu của trường. Vì bạn cũng tương đối tham vọng là sẽ có thể xuất bản quốc tế nên đã nộp hồ sơ ở mức tiền tài trợ cao nhất (mức này yêu cầu 01 xuất bản quốc tế và 02 xuất bản trong nước). Ban đầu đề tài của bạn rất được chào đón vì trường Đại học nào cũng cần …

Khoảng mấy tháng trước mình có làm freelance tuyển dụng phụ giúp một chị bạn chuyên phân phối nhân lực cho các trung tâm tiếng Anh online, nhờ vậy mà mình có biết thêm được về thị trường nhân lực giảng dạy tiếng Anh ở khắp các vùng miền. Các ứng viên tham gia phỏng vấn và ứng tuyển chủ yếu là từ 20 tới 25 tuổi (tức là sinh viên năm 3, 4 đại học hoặc mới ra trường không quá 3 năm) và chủ yếu xuất p…

CHÍNH TRỊ LÀ GÌ? Nếu như trong đời sống xã hội ‘chính trị’ thường được hiểu là phương thức tổ chức thực hành quyền lực của chính phủ và nhà nước của mỗi quốc gia và hoạt động dựa trên sự tuân phục của công dân nước đó, thì nó lại được hiểu với nghĩa dường như đối nghịch trong phạm vi sư phạm [1].  Trong địa hạt sư phạm, chính trị là phẩm chất tự nhiên của mỗi thế hệ, bởi mỗi thế hệ đều bị/được đặt…

(Bài viết này là phát triền thêm của bài “TikTok, sức sáng tạo, và khả thể của sự học” nên mong là các bạn dành chút thời gian đọc bài đó trước.) TÁI TẠO THẾ GIỚI LÀ GÌ? Theo Hannah Arendt, tái tạo thế giới (renewing the world) được biểu hiện trước hết qua tính sinh (natality) của vạn vật. Mọi vật đều được sinh ra và chết đi theo vòng đời của nó và vì thế, thế giới luôn thay da đổi thịt bằng những…

Tháng trước mình và một bạn có tranh luận về khả năng sáng tạo trên không gian Tiktok. Luận điểm của bạn là: Tiktok tạo điều kiện cho giới trẻ sáng tạo và thay đổi thế giới; còn luận điểm của mình là: Chắc gì đã vậy! Luận cứ của bạn (theo cách hiểu của mình) là: Những trò đùa nghịch (mà trông hơi ngớ ngẩn) trên Tiktok là mầm mống của sáng tạo, sau đó trích dẫn các tên tuổi lớn (như Marx, Khổng tử,…

Trong một bài viết trước đây [1] mình có đề cập tới sự khác biệt của hai thuật ngữ “learn” và “study” và nhận được câu hỏi rằng liệu có thể tìm đến tài liệu nào để hiểu rõ hơn về sự khác biệt kỳ thú này. Khi ấy mình không có câu trả lời. Những gì mình viết ra là dựa trên một chi tiết trong bài giảng trên lớp của Giáo sư chứ mình chưa tiếp cận được tài liệu. May thay, mình cuối cùng cũng gặp được c…

1. Chị hỏi: Quềnh hãy nhớ lại một trải nghiệm học tập mà em cực kỳ ấn tượng, để lại dấu ấn sâu đậm và nghĩ rằng giáo dục phải nên là như vậy. A: Em nghĩ đến khoảnh khắc lúc em mang một bài essay đến cho thầy. Em bảo thầy là em đã cố gắng lắm lắm mới có thể viết ra được cái essay đó. Thầy đọc và thuyết phục được em là em vẫn cần phải viết lại một nửa vì phần đó chưa ổn. Thầy nói là nếu thầy bắt em …

Lại lần nữa Họ nói về dân chủ Họ nói hàng giờ bằng tiếng địa phương   Nhưng những lời dịch tiếng Anh

Hôm kia hôm kìa mình nhận được tin nhắn của một sinh viên cũ. Em giãi bày rằng em đã tốt nghiệp đại học rồi nhưng vẫn thấy mông lung, trì trệ và bế tắc. Trò chuyện qua lại một lúc thì em hỏi mình là: Làm thế nào để trở nên kỷ luật hơn hả cô? Mình nghĩ những câu trả lời kiểu như “trước tiên hãy vạch ra cho mình một mục đích, sau đó xây dựng kế hoạch bao gồm các bước nhỏ, phù hợp với năng lực cá nhâ…

Khoảng 1 năm trở lại đây trong lòng (chúng) mình có rất nhiều nỗi bận tâm về giáo dục. (Chúng) Mình vẫn chưa có lời giải đáp nào hết bởi câu trả lời vẫn chưa tới. Trong lúc bế tắc thì mình có gửi thư cho Hoà thượng Thích Viên Minh để giãi bày. Lá thư như sau: *Lưu ý: ‘Giáo dục’ trong bài viết này hiểu theo nghĩa là việc dạy và học trong khuôn khổ thể chế trường học.  “Con chào Thầy,  Con đang có m…

Chuyện là gần đây mình rất quý mến một giáo sư bởi lẽ ngay từ buổi đầu tiên thầy đã cho mình thấy lại được phẩm chất sư phạm là như thế nào. (Từ quan sát của mình thì không phải giáo sư nào trong chương trình học cũng có phẩm chất sư phạm). Trong khi rất nhiều giáo sư tỏ ra thân thiện và lảng tránh mâu thuẫn thì thầy không ngại thể hiện cảm xúc và thẳng thắn đáp trả một bạn trong lớp khi mà bạn ph…

Trong những bài viết trước mình đề cập rất nhiều đến bạo lực và chuyện làm thế nào để có thể “do less harm” (bớt gây hại) cho người khác. Lần này mình xin phép được kể lại những khoảnh khắc của bạo lực mà mình cảm nhận và ghi lại được trong một lớp học mới sáng ngày hôm qua.  Nói qua một chút về bối cảnh của lớp học, lớp có khoảng 15 sinh viên, chỉ có duy nhất mình là sinh viên Châu Á, còn lại là …

Trong phần lớn quãng đời đi học của mình, tôi thường được dạy rằng mục tiêu của việc học là để trở thành người tốt (cho xã hội). Chắc cũng vì thế mà những diễn ngôn về ‘truyền cảm hứng’, ‘lan toả điều tích cực’, hay ‘đưa ra lời khuyên’ đang rất được ưa chuộng. Ngay những người bạn đồng niên mà tôi học cùng chương trình thạc sĩ bây giờ cũng rất hăng hái đưa ra lời khuyên/giải pháp khi chúng tôi thả…

Nếu như ngành tâm lý học cố gắng gán mác cho cảm giác đau là một trạng thái tiêu cực, con người cần tránh càng xa các điều kiện gây ra đau khổ càng tốt, thì tôi có suy nghĩ khác đi một chút. Với tôi, cảm giác đau là một trạng thái tự nhiên, đôi khi là cần thiết để học được cái gì đó (học theo nghĩa study chứ không phải learn, xem thêm tại [1]).  Thường thì learn không gây ra đau đớn, mặc dù cũng c…

Như đã đề cập trong bài viết ‘Learn khác gì với Study’ [1], study hàm chứa khả năng giáo dục và chuyển hoá học trò trở thành con người có khả năng làm chủ cuộc sống của mình. Ngược lại, chức năng chính của learning là đào tạo ra những mắt xích trong một guồng máy xã hội, và như thế con người không bao giờ có khả năng làm chủ đời sống (mặc dù những cú gây tê [2] âm thầm khiến họ tin rằng chính họ m…

Như đã thảo luận trong bài viết ‘Học tập suốt đời’ như một cú gây tê [1], khi một người có thôi thúc để học một kĩ năng gì mới vì lo sợ mình tụt hậu trong guồng guay thần tốc của xã hội thì ấy là lúc họ rơi vào trạng thái gây tê và hoàn toàn không ý thức được bàn tay tư bản vô hình thao túng đời sống của họ. Một khi đã bị gây tê, mà đặc biệt là khi dính phải những thuốc gây tê mang lại khoái lạc n…

Trong 2 tháng vừa rồi, tôi có trải qua 6 đợt điều trị răng. Tôi để ý rằng những buổi điều trị đau nhất lại là những lần cơn đau biến mất chỉ sau vài giờ đồng hồ. Trái lại, những buổi điều trị nặng nhất lại thường là những buổi tôi cảm thấy ít đau đớn nhất, nhưng vấn đề là cơn đau sau đó lại thường kéo dài trong vài tuần. Bởi sao ư? Bởi nha sĩ đã tiêm cho tôi quá nhiều thuốc gây tê, khiến cho tôi t…

Cho tới cuối thế kỷ 16, ‘giáo viên’ chưa phải là một ‘nghề’ (profession) mà được xem là một ‘việc thủ công’ (craft). Công việc này do vậy chỉ diện ra ở quy mô nhỏ, giống với các lớp gia sư bây giờ, và người giáo viên cũng không cần phải trải qua trường lớp. Mãi đến khi tri thức khoa học khẳng định được vị thế của nó vào đầu thế kỷ 17 (do phong trào Khai Sáng nở rộ ở châu Âu) thì bước chuyển biến t…

Ở trong tiếng Việt, hai từ learn và study đều có nghĩa là “học.” Hồi xưa cũng có lần cô giáo tiếng Anh của mình phân biệt hai từ đó, cô bảo learn có nghĩa là học ở đâu cũng được, còn study thì có nghĩa là việc học diễn ra ở trường. Cách hiểu đó cũng có thể là “đúng” ở một khía cạnh nào đấy.  Tại thời điểm này, mình phân biệt hai từ learn và study theo tham chiếu về khả năng chuyển hoá (the ability…

Kế tiếp bài viết “Người thầy có thể làm gì để giáo dục đạt được tính trưởng thành?” [1], tôi muốn giãi bày một trải nghiệm giáo dục có tính trưởng thành mà tôi đã trải qua để các bạn có một hình dung cụ thể tính trưởng thành là như thế nào.  Khi mới tốt nghiệp đại học, tôi có một niềm tin sắt đá rằng việc học (learning) sẽ giúp con người hiểu biết hơn và tử tế hơn. Tôi bám vào hình mẫu trí thức tr…

Như đã đề cập tới trong bài viết trước, tính trưởng thành là khả năng một người có thể sống chan hoà với chính họ và tạo dựng được không gian sống cho những người/vật xung quanh. Nói một cách khác, tính trưởng thành quan tâm đến mối quan hệ (relationship) giữa người-người-vật thay vì những mục tiêu học tập (learning outcomes) được ấn định sẵn.  Để giáo dục đạt được tính trưởng thành, người thầy cầ…

Giáo dục là cùng nhau chuyển hoá. Trong bài viết “Giáo dục cần có tính trưởng thành”, tôi đã hứa hẹn bài viết tiếp theo với chủ đề “Giáo viên cần làm gì để đạt tới tính trưởng thành của giáo dục?”, tuy vậy có lẽ tôi phải để dành chủ đề này cho bài kế tiếp… …bởi hôm nay là một ngày đặc biệt với tôi: Hôm nay tôi nộp sản phẩm hàn lâm đầu tiên của mình, 1 bài báo, cho một tạp chí khoa học đầu ngành.  …

Dưới sức ép của chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa tân tự do, thực hành giáo dục trong những thập kỷ gần đây đã trở nên đồng nhất với thực hành thi cử, các bài thi chuẩn hoá năng lực và các mục tiêu học tập cụ thể. Lối thực hành giáo dục này, dù phổ biến khắp nơi, được xem là một biểu hiện/ hệ quả của khủng hoảng (triết lý) giáo dục.  Đứng trước khủng hoảng này, một nhóm học giả cho rằng giáo dục nên t…

Giờ này tuần trước - khi mà hai lớp học Vương Lòng (về lịch sử Việt Nam) và Tơ Lòng (về tình yêu và lòng trắc ẩn) chỉ còn một buổi nữa là kết thúc - tôi ngồi miên man suy nghĩ về chuyện tôi đã làm được gì, lớp học có đi đúng hướng hay không, có đạt được mục tiêu diệt bỏ các ngã chấp mà tôi theo đuổi hay không.  Sau một hồi suy nghĩ, tôi cảm thấy trong lòng hơi hụt hẫng. Tôi thấy rằng mình đã không…

Nét đặc trưng của giáo dục có lẽ là khả năng mời gọi con người suy tư (to contemplate), hoặc suy nghĩ (to think) về một vấn đề nào đó, bao gồm cả chính họ. Tương tự như việc soi gương, nếu một người có khả năng phân thân, đặt hai cơ thể đối diện nhau và chờ đợi một cuộc hội thoại của chính họ về chính họ, thì ấy chính là biểu hiện của quá trình phản tư (self-reflect) và tự giáo dục (self-education…

Phúng dụ về chiếc hang (The allegory of the cave) [1] chắc hẳn là một hình tượng không xa lạ trong các cuộc bình luận về triết lý giáo dục, ám chỉ rằng người thầy chính là người đã “bước ra khỏi hang”, đã được “khai sáng” và sau đó quay trở về hang để “trao truyền chân lý” và “sự thật”.  Tuy vậy, không phải học giả nào cũng đồng ý với cách diễn giải như vậy. Trong cuốn sách International Handbook …

Sự kết nối Tôi được đào tạo để dạy thực hành tiếng Anh, tức là bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết. Khi mới chập chững vào nghề, tôi đã đọc đủ thứ báo về các kỹ thuật dạy trên trời dưới bể để giúp cho việc dạy học trở nên hiệu quả hơn. Ấy vậy mà tôi vẫn cảm thấy có gì đó không đủ và không ổn. Tôi quan sát thì thấy là ai học thì cứ học, mà ai không học thì có làm kỹ thuật nào đi chăng nữa cũng không x…

Lòng dũng cảm Tôi nghĩ rằng một người giáo viên cần rất rất nhiều dũng cảm để trở thành một người thầy. Cái dũng cảm đó là dũng cảm để gồng gánh trên vai mình những mảnh đời khác, cưu mang lấy những đứa trẻ và đồng hành cùng chúng trong một quãng thời gian ngắn ngủi của cuộc đời. Tôi có may mắn nhận được nhiều sự chăm sóc từ những người thầy mà trong đó người thầy đầu tiên là mẹ tôi. Mẹ tôi học cù…

From subject to subject matters Subject là môn học. Học sinh đi học thì học môn này môn kia, ấy cũng là chuyện bình thường. Nhưng nếu cứ học môn này môn kia và đối xử với nó như một thứ bình thường thì cái thực hành dạy-học đó dường như có rất ít tính giáo dục ở trong đó. Ở một tầm cao mới của subject là subject matter. Subject trở thành subject matter khi: 1. Subject chuyên chở trong nó tình yêu …

Với tôi thì attention (sự chú tâm) và care (sự quan tâm) là hai từ song hành với nhau và là điểm khởi đầu để tạo dựng một mối quan hệ thầy-trò thực thụ. Attention là sự chú tâm, muốn chú tâm được thì phải make effort to attend (nỗ lực để chú tâm), và đang chú tâm thì nghĩa là đang dành sự quan tâm cho người đối diện rồi, chứ không thể nào có chuyện nói là mình quan tâm đến người khác nhưng lại khô…

Hồi tôi mới nhận công việc giảng dạy đầu tiên, tôi rất sợ ai đó gọi tôi là “cô giáo”. Thời điểm đó thì tôi mới lờ mờ cảm thấy sức nặng của người-thầy thôi chứ chưa hiểu thực sự thế nào thì là một người-thầy đúng nghĩa, tuy vậy, ngay cả cái cảm giác lờ mờ đó cũng khiến tôi hoài nghi về khả năng của bản thân mình và giật mình thon thót mỗi khi nghĩ về mình như một “cô giáo”. Cũng bởi lý do đó mà tôi…